۱۳۹۲ مهر ۲۲, دوشنبه

از عشق افغانی تا رقص تکنو



نگاهی به دومین جشنواره فیلم حقوق بشر افغانستان( 13- 18 میزان)
برگزاری دومین جشنواره فیلم حقوق بشر، بزرگترین رویداد فرهنگی کشور در سال جاری است. این جشنواره از جمله ی 33 جشنواره فیلم با موضوع حقوق بشر است که سالانه در سراسر جهان برگزار می گردد. اولین دور این جشنواره در سال 2011 در کابل و بلخ برگزار گردیده بود و دومین دور امسال با حمایت مالی یوناما در کابل و بامیان برگزار گردید. از بین 380 فیلم که برای جشنواره از سراسر جهان ارسال شده بود، 60 فیلم از سوی هیئت گزینش برای نمایش در جشنواره انتخاب شده بود، این فیلم ها در سه بخش ملی، بین المللی و دانشجوی به نمایش در آمد، همچنان چند فیلم از فیلمسازان مطرح داخلی و خارجی در بخش خارج از مسابقه به نمایش در آمد.
آغاز
دومین جشنواره فیلم حقوق بشر با فیلم « وژمه؛ غزلنامه ی عشق افغانی »(2012) ساخته ی برمک اکرم آغاز به کار کرد. « وژمه» درام عاشقانه ی است که به روابط دختران و پسران در افغانستان پس از جنگ می پردازد و مشکلات و مسایل جانبی این روابط و تاثیر منفی آن بر زندگی دختران در خانواده و اجتماع و حیثیت خانواده در جامعه را به نمایش می گذارد. وژمه دومین فلم برمک اکرم است و به نمایندگی از سینمای افغانستان در جشنواره اسکار سال 2013 فرستاده شده است. برمک اکرم پیش از این فلم « بچه کابلی » (2008) را ساخته بود.
علاوه بر این ها در روز افتتاح جشنواره یک گروه موسیقی محلی برای مهمانان، غیچک و سه تار نواختند و آهنگ های محلی خواندند. دیانا ثاقب مدیر اجرایی جشنواره نیز روی استیج آمد و گفت خیلی خسته ام و نمی توانم زیاد گپ بزنم و فقط از کسانی که در برگزاری جشنواره ما را کمک کرده اند تشکر می کنم.
روزهای نمایش فیلم
فیلم ها طبق یک جدول زمان بندی شده از ساعت 9 صبح تا ساعت 6 شام در مرکز فرهنگی فرانسه و سینماپارک به نمایش گذاشته شد، اما روزهای نمایش فیلم با دو روز افتتاح و اختتام جشنواره کاملا متفاوت بود؛ روزهای شلوغ و پر هیاهوی افتتاح و اختتام با روزهای خلوت و ساکت نمایش فیلم ها، اصلا قابل مقایسه نیست و این نشان داد که ما بیشتر از این که جشنواره ها را فرصتی برای دیدن فیلم های خوب بدانیم، به تشریفات و هیاهوی که این جشنواره ها به راه می اندازند علاقه مند هستیم و سعی می کنیم در این شلوغی خود را به یکی - دو نفری مشهور نزدیک کنیم و با آنها عکس یادگاری بگیریم و در فیسبوک بگذاریم.
تنها عده ی معدودی از دانشجویان سینمای دانشگاه کابل و چند تن دیگر از فیلمسازان جوان و عشاق سینما همه روزه در سالن نمایش حضور می یافتند و فیلم تماشا می کردند و خوش بختانه تاریکی سالن باعث می شد که آدم زیاد احساس تنهایی نکند و دل تنگ نشود.


مخاطبان بی پرسش و کارگردانان کم حوصله
بعد از نمایش فیلم های داخلی، مجری کارگردان فیلم را روی استیج می خواست تا مخاطبان حاضر در سالن از او در مورد فلمش سئوال بکنند و احیانا فیلم نقد و بررسی شود. از بسیاری از کارگردانان، کسی چیزی نپرسید و آنها با چند تا تشکر از روی استیج پایین آمدند، اما از چند نفر وقتی در مورد فلمهای شان سئوال شد، حوصله ی شان سر آمد و با خشونت پاسخ گفتند و احساس کردند که مخاطب نسبت به فیلم و شخصیت او نگاه خصمانه دارد. این نوع برخورد یکی از دلایل سکوت مخاطبین در برابر کارگردانان بود و نشان داد که ما هنوز با فرهنگ نقد پذیری فاصله ی زیادی داریم.
اختتامیه و فیلمهای برتر
مراسم اختتامیه با رقص تکنو آغاز شد؛ چیزی که بخاطر هویت غربی خود، مهمانان خارجی و عمدتا غربی جشنواره را خوشحال کرد و بخاطر نو بودن افغان ها را شگفت زده کرد. چند جوان که صورت شان را با رنگ   پنهان کرده بودند به ترتیب از پس زمینه استیج جدا شدند و روی صحنه آمدند و حرکات مختلف رقص تکنو را به نمایش گذاشتند.
بعد از سخنرانی ها نوبت به اعلان نتایج رسید، رحیم میرزاد مجری برنامه چند دفعه تلاش مذبوحانه نمود که فضای سالن را کمی گرم تر کند، اما به دلیل تجربه ی کم در امر اجرای مراسم های این چنینی هر دفعه بدتر از پیش می شد و حتی بر اثر دست پاچگی، قبل از وقت افشا کرد که بهترین فیلم مستند از کیست.
 طبق بخش بندی جشنواره، جوایز نیز به سه بخش تقسیم شد. از بخش بین الملل، فیلم «در جستنجوی هیلی وود»(2013) از آمریکا جایزه بهترین فیلم مستند را دریافت کرد و فیلم « حتی اگر همه»(2012) از ارمنستان، جایزه بهترین فیلم داستانی بلند این بخش را بدست آورد. فیلم « نامزد»(2010) ساخته ی یوسف برکی کارگردان افغان – کانادایی برنده بهترین فیلم داستانی کوتاه در بخش بین المللی شد.
در بخش دانشجوی، فیلمهای « سعادت به مازار می رود»(2013) ساخته ی خادم حسین بهنام و ویس سنجر، «خروپف»(2012) ساخته ی عارف محبی، « نامه ی از پسرم»(2012) ساخته ی عزیزالله پاینده به ترتیب مقام اول  تا سوم را بدست آوردند.
در بخش سینما حقیقت جایزه« سیورن بلانشه» از سوی مستندسازان افغانستان به فیلم« روی خط فراموشی»(2011) ساخته ی ابوذر امینی اهدا شد. سیورن بلانشه فیلم ساز و معلم فرانسوی برای بسیاری از جوانان افغان مستدسازی را آموزش داد و اولین کسی بود که فیلمسازان افغان را به سبک « سینما وریته» آشنا ساخت. او دردر بیست و ششم فیبروری سال 2010 در یک حمله ی انتحاری بر هوتل محل اقامتش در کابل، کشته شد. شاگردان به پاس زحمات او و قدردانی از خدمتی که به سینمای مستند افغانستان کرده است، این جایزه بنام او اختصاص داده اند.
جوایز اصلی جشنواره به دو فیلم « افغانستان کوچک»(2011) و « آخرین رییس جمهور»( 2013) تعلق گرفت. مستند افغانستان کوچک، ساخته ی بصیر سیرت، قصه ی گادی وان های کوچه ی « قلعه ی واحد» است. این گادی وان ها سخت تلاش دارند که تا جایگاه شان را در چهره جدید شهر حفظ بکنند و با ازدیاد روز افزون موترهای تونس، مقابله بکنند. سیرت پارادوکس سنت و مدرنیته در افغانستان، در این کوچه خلاصه کرده است.
فیلم داستانی کوتاه آخرین رییس جمهور، ساخته ی جمیل جاله، شهری را نشان می دهد که مردم آن همه برای رسیدن به چوکی ریاست جمهوری خود را نامزد میکنند و تنها یک نفر از این مردم خود را کاندیدا نمی کند و همه تلاش دارند تا رای این یک نفر را بدست آورد. اما امیرعلی فکر می کنم او می تواند دنیا را نجات دهد. فیلم جمیل تلاش ها برای میراثی سازی سیاست و قدرت را در تاریخ افغانستان به صورت نمادین به نمایش می گذارد.
از دو فیلم دیگر نیز از سوی هیئت داوران تقدیر ویژه به عمل آمد. فیلم « دموکراسی سیاه»( 2013) ساخته ی سید قاسم حسینی و فیلم « تقدیر شکسته ی شعر»(2012) ساخته ی رحمت الله حیدری فیلمهای بودند که از آنها تقدیر به عمل آمد اما جوایزی که برای این دو فیلم اهدا شد با جوایز اصلی جشنواره تفاوتی نداشت و این،  ظن و گمانهای را در باره بعضی دست اندازی ها در نتایج نهایی، بوجود آورد، بخصوص که مجری این دوجایزه را، جایزه اصلی و مهمترین جوایز اعلان کرد، اما عتیق رحیمی، یکی داوران روی استیج رفت و گفت جوایز اصلی را دو فیلم افغانستان کوچک و آخرین رئیس جمهور بدست آورده اند و از این دو فیلم فقط تقدیر به عمل آمده است.
وقتی آخرین جوایز توزیع شد، تقریبا هوا تاریک شده بود و بسیاری ها با ذهن پر از سئوال سالن را ترک گفتند و در اذحام شهر میان انبوه موتر و آدم و هوای غبار آلود، قدم گذاشتند.

۱۳۹۲ مهر ۱۱, پنجشنبه

ظهور و افول جشنواره های سینمای در افغانستان

سینما در افغانستان با وجود پیشینه¬ی نسبتا طولانی، هنوز یک پدیده¬ی نو به شمار می¬رود و آن طور که باید، شناخته و شناسانده نشده است. یکی از راه¬های معرفی وشناساندن سینما و سینماگران به جامعه، برگزاری جشنواره های سینمایی¬ست.
بعد سرنگونی از طالبان، عده¬ی از سینماگران به فکر برگزاری جشنواره¬های سینمایی شدند و بر اثر این تب و تلاش ها در سال ٢٠٠٦ "جشنواره بین المللی فلم¬های کوتاه و مستند کابل" ایجاد شد. این جشنواره با حمایت مالی گویته انیستیتوت و مرکز فرهنگی فرانسه برگزار می شد و تا سال ٢٠٠٩ چهارمین دوره¬ی آن برگزار شد. در سال ٢٠١٠ همه منتظر برگزاری پنجمین دوره¬ی این جشنواره بودند، اما بر اثر اختلافاتی که میان برگزارکنندگان و تمویل کنندگان این جشنواره بوجود آمد، این رویداد بزرگ فرهنگی دیگر برگزار نشد.
جشنواره¬ی دیگری که در فضای سینمای افغانستان ظهور کرد، جشنواره ی موسوم به "به فرش سرخ زیر پای سینماگران افغان" بود که از سوی تلویزیون خصوصی طلوع برگزار می¬شد. در این جشنواره بیشتر فلم¬های که منتقدان به آنها نام " فلمهای بازاری" داده اند، نمایش داده می شد و علاوه بر داوران، مردم نیز ازطریق پیام کوتاه تلفنی یکی از فلم¬ها را به عنوان فلم برتر انتخاب می¬کردند. جشنواره تلویزیون طلوع در سال ١٣٨٦ آغاز به کار کرد و سه دوره برگزار شد. اما بعد از آن، به دلایل نامعلوم، برگزار نگردید.
بعد از افول جشنواره¬های مذکور، مدتی سینمای افغانستان بدون جشنواره بود. البته، نمایش فلم در بعضی جاها، مانند مرکزفرهنگی فرانسه، جریان داشت؛ تا اینکه در سال ١٣٩٠ اولین "جشنواره پاییزی فلم حقوق بشر" آغاز به کار کرد. این جشنواره از نهم تا پانزدهم میزان با اشتراک بیش از پنجاه فلم داخلی و خارجی برگزار شد و با استقبال زیادی از سوی سینماگران و فرهنگیان مواجه شد. اما سال گذشته دومین دور این جشنواره به دلیل مشکلات مالی برگزار نشد. امسال قرار است این جشنواره، بعد از یک سال وقفه، دوباره از ١٥- ٢٠ میزان برگزار گردد و ازبین بیش از ٣٠٠ فلم، ٥٠ فلم برای نمایش در جشنواره از سوی هیئت گزینش انتخاب شده است. همچنان، این جشنواره امسال علاوه بربخش¬های دیگر بخش فلم¬های دانشجویی را نیز راه اندازی کرده است. قرار است به بهترین فلم دانشجویی تندیس و جایزه داده شود؛ کاری که از ابتکارات این جشنواره به شمار می¬رود و زمینه را برای یک دانشجوی سینما فراهم می کند تا از طریق نمایش فلمش، با هنرمندان بیرونی آشنا شود و زمینه حضورش در جشنواره¬های بین المللی فلم¬های دانشجویی فراهم گردد.
همچنان، دانشگاه کابل امسال نخستین جشنواره دانشجویی را برگزار می¬کند. این جشنواره در روزهای٦- ٧ ماه میزان در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل برگزار شد. در این جشنواره از بین ٥١ فلم، ١٢ فلم برای نمایش در جشنواره از سوی هیئت گزینش انتخاب شده بود. این فلم¬ها را دانشجویانی که در سال¬های قبل از این دانشکده فارغ شده اند و دانشجویان برحال این دانشکده، ساخته بودند. از بین این فلمها؛ فلم« آوای سکوت» به کارگردانی سارا معتمدی مقام اول، فلم « سایه بان» به کارگردانی عارف علیزاده مقام دوم و فلم« تحفه ی از برادر» به کارگردانی خادم حسین بهنام و ویس سنجر مقام سوم را از آن خود کردند.
جشنواره فلم های پولیس و جشنواره تلویزیون خصوصی خورشید، از دیگر جشنواره¬های بود که برای اولین بار در سال گذشته ظهور کردند. اما هنوز معلوم نیست که امسال نیز این جشنواره¬ها برگزار می گردد و یا اینکه همان سال آغاز سال پایان شان نیز بوده است.
برگزاری جشنواره¬های سینمایی، می¬تواند زمینه¬ی رشد استعدادهای جوان را در سینمای افغانستان فراهم سازد. سینمای افغانستان و سینماگران آنرا به مردم دنیا معرفی کند. اما آینده و دوام کار همه¬ی این جشنواره¬ها در هاله ای از ابهام است و بستگی به حمایت مالی خارجی¬ها و به¬ دست آوردن توافق آنها دارد. در صورتیکه خارجی¬ها این جشنواره¬ها را حمایت نکنند، مدیران این جشنواره ها قادر به برگزاری آنها نخواهند بود و این جشنواره ها درست در سالهای که می¬رود تا اعتبار بین المللی کسب کنند، افول خواهند کرد؛ اتفاقی که وقوع آن با خروج نیروها و نهادهای بین المللی از افغانستان، چندان دور از انتظار نیست.

یادداشت: این نوشته قبلا در شماره اول هفته نامه روزهشتم چاپ شده است.